Αμπέλι

Γενικά  

To αμπέλι είναι αγγειόσπερμο φυτό, ανήκει δε στην τάξη των Ραμνωδών και στην οικογένεια των Αμπελοειδών, με πολλές ποικιλίες να καλλιεργούνται σε εύκρατα κλίματα. Το αμπέλι καλλιεργείται κυρίως για τον καρπό του, το σταφύλι, ενώ και τα φύλλα του χρησιμοποιούνται στη μαγειρική. Τα σταφύλια μπορούν να καταναλωθούν ως έχουν ή να χρησιμοποιηθούν είτε για γλυκίσματα (γλυκό του κουταλιού) είτε με την Παρασκευή σταφίδων, κρασιού, άλλων οινοπνευματωδών ποτών όπως είναι το τσίπουρο και τελικά οινοπνεύματος (αιθανόλης).  

Μορφολογία-Πολλαπλασιασμός  

Το αμπέλι είναι πολυετές φυτό και αναπτύσσεται γρήγορα. Ο κορμός του έχει πολλαπλές διακλαδώσεις και αρκετούς βραχίονες και βλαστάρια. Οι βλαστοί στην πορεία του χρόνου γίνονται ξηλώδεις βραχίονες που ονομάζονται βέργες, κληματόβεργες ή κληματίδες. Το κλήμα έχει βλαστούς και κληματίδες διαφόρων ηλικιών. Κάθε βλαστός έχει την βάση και την κορυφή που αυξάνεται, διάφορους κόμπους, φύλλα αλλά και τα βασικά διακριτικά αμπελιού που είναι οι έλικες, με τη βοήθεια των οποίων μπορεί να αναρριχάται. Ακόμα τους μεσοκάρδιους βλαστούς και τις ταξιανθίες που εξελίσσονται σε σταφύλια. Τα φύλλα του αμπελιού είναι μεγάλα, παλαμοειδή και φύονται από τον βλαστό με έναν μίσχο. Το σχήμα τους είναι χαρακτηριστικό και παρουσιάζει διαφορές ανάλογα με την ποικιλία και το είδος, όπως διαφορές παρουσιάζει το χρώμα, το χνούδι στην κάτω επιφάνεια και το μέγεθος.  

Τα μάτια, μικροί κόμποι δηλαδή από τους οποίους φυτρώνουν οι βλαστοί, βρίσκονται στις μασχάλες των φύλλων και είναι 2 ειδών, αυτά που βγαίνουν μαζί με τους βλαστούς και δίνουν μακριά βλαστάρια και αυτοί που βγαίνουν αργότερα από τους βλαστούς και δίνουν μικρά βλαστάρια. Επίσης υπάρχει στη βάση του κλήματος, μια επιμήκυνση, που λέγεται στεφάνη, πάνω στην οποία υπάρχουν μικρά νεκρά μάτια, που λέγονται φυλλίτες.  

Ο πολλαπλασιασμός των κλημάτων γίνεται με τις κληματόβεργες και με 2 τρόπους : με μόσχευμα ή με εμβολιασμό. Στην περίπτωση του μοσχεύματος λαμβάνεται κληματόβεργα από κλήμα μέσης ηλικίας. Θα πρέπει οπωσδήποτε η κληματόβεργα να έχει μάτια και στο πάνω και στο κάτω μέρος της. Η θερμοκρασία που είναι ευνοϊκή για την ριζοβόληση είναι 23-29 βαθμοί. Στη συνέχεια η κληματόβεργα φυτεύεται σε δοχείο στο οποίο υπάρχει χώμα υγρό και λίγη κοπριά. Όταν η βέργα ριζοβολήσει αρκετά και βγουν τα πρώτα μικρά φύλλα τότε μεταφυτεύεται στο οργωμένο χωράφι.  Η διαδικασία του εμβολιασμού είναι δύσκολη. Διαλέγεται βέργα από μικρό κλήμα. Πρέπει να υπάρχει αρκετή υγρασία στην ατμόσφαιρα. Στη συνέχεια το αμπέλι που θα δεχθεί το μόσχευμα σχίζεται, και τοποθετείται η κληματόβεργα, η οποία δένεται. Το τμήμα της ενώσεως της βέργας και του αμπελιού σκεπάζεται καλά με λάσπη.  

Θέση εγκατάστασης αμπελώνα  

Το αμπέλι καλλιεργείται σε ποικίλες θέσεις και συνήθως εγκαθίσταται σε υψόμετρο μεταξύ 100 και 600 μέτρων. Πλέον κατάλληλα θεωρούνται τα επικλινή εδάφη (πλαγιές λόφων). Αποφεύγεται η εγκατάσταση αμπελώνων σε περιοχές με παγετούς νωρίς την άνοιξη, καθώς και σε ιδιαίτερα υγρές περιοχές. Για τις γραμμικές φυτεύσεις και σε εδάφη με κλίσης από 4-14% οι γραμμές φύτευσης ακολουθούν τις ισοϋψείς. Παράλληλα, η κατεύθυνση των γραμμών πρέπει να εξασφαλίζει την καλύτερη δυνατή κυκλοφορία του αέρα μέσα στον αμπελώνα. Όταν οι γραμμές φύτευσης έχουν προσανατολισμό βορρά-νότου, τα σταφύλια εκτίθενται περισσότερο χρόνο στην ηλιακή ακτινοβολία, γεγονός επιθυμητό για τις κεντρικές και βόρειες περιοχές της χώρας. Αντιθέτως, στις νότιες περιοχές ο προσανατολισμός των γραμμών ανατολή-δύση εκθέτει τα σταφύλια λιγότερο χρόνο στην ηλιακή ακτινοβολία, προστατεύοντάς τα από τους καλοκαιρινούς καύσωνες.  

Κατάλληλο έδαφος για εγκατάσταση αμπελώνα  

Το αμπέλι αναπτύσσεται και καρποφορεί σε όλους τους τύπους των εδαφών, με εξαίρεση τα αλατούχα  

Το αμπέλι αναπτύσσεται και καρποφορεί σε όλους τους τύπους των εδαφών, με εξαίρεση τα αλατούχα εδάφη (πλούσια σε χλωριούχο νάτριο). Το έδαφος είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες που καθορίζουν την κατεύθυνση της παραγωγής (επιτραπέζιο σταφύλι, κρασί), καθώς και την ποιότητα και την ποσότητα των παραγόμενων προϊόντων. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να είναι βαθύ, να στραγγίζει εύκολα και με ουδέτερο pH. Γενικώς, κατάλληλα θεωρούνται τα μέσης σύστασης αμμοαργιλώδη εδάφη. Ειδικότερα για τις οινοποιήσιμες ποικιλίες, προτιμώνται εδάφη μάλλον φτωχά, αμμώδη, πετρώδη, χαλικώδη και/ή ασβεστολιθικά, ενώ για τις επιτραπέζιες, προτιμώνται τα περισσότερο αργιλώδη και πλούσια εδάφη των πεδινών περιοχών.  

Εγκατάσταση αμπελώνα- Προετοιμασία εδάφους 

Στην περίπτωση που στον αγρό υπήρχε πολυετής καλλιέργεια ή πολυετής αυτοφυής βλάστηση, συνιστάται η πλήρης απομάκρυνση αυτής (υπέργειο μέρος και ριζικό σύστημα) και η σπορά του αγρού με ένα χειμωνιάτικο δημητριακό (σιτάρι, κριθάρι κλπ) τουλάχιστον για ένα χρόνο. Στην περίπτωση που ο αγρός καλλιεργούνταν με ετήσιες καλλιέργειες, συνιστάται βαθιά άροση (40-70 εκ. ανάλογα με την δομή του εδάφους) αργά την άνοιξη-αρχές καλοκαιριού και φύτευση του αμπελιού την επόμενη άνοιξη. Ανάλογα με την κλίση και την δομή του εδάφους, θεωρείται απαραίτητη η διάνοιξη αποστραγγιστικών τάφρων περιμετρικά και εντός του αγρού. Επίσης, βάσει νόμου για την εγκατάσταση ενός νέου αμπελώνα, υποχρεούται ο παραγωγός να προβεί σε ανάλυση εδάφους για ολικό και ενεργό ασβέστιο και για την ύπαρξη παθογόνων νηματωδών. Η παρουσία νηματωδών καθιστά απαγορευτική την φύτευση πριν περάσουν 5 χρόνια κατά τα οποία ο αγρός πρέπει να καλλιεργηθεί με σιτηρά.  

Επανεγκατάσταση αμπελώνα 

Μετά την εκρίζωση του παλαιού αμπελώνα και πριν την εγκατάσταση του νέου, συνιστάται η καλλιέργεια ετήσιου δημητριακού για δυο συναπτά έτη. Στην περίπτωση που είχε διαπιστωθεί η παρουσία ιώσεων στο παλιό αμπέλι, τότε συνιστάται αγρανάπαυση τουλάχιστον πέντε (5) ετών. Κατά την αναμπέλωση, σε εδάφη με παρουσία του νηματώδη φορέα του Μολυσματικού Εκφυλισμού Xiphinema Index, συνιστάται η εφαρμογή χημικής αποξήρανσης των πρεμνών πριν την εκρίζωση τους και απαιτείται αγρανάπαυση τουλάχιστον δέκα (10) ετών.  

Επιλογή ποικιλιών-φυτών  

Η επιλογή της ποικιλίας γίνεται με κριτήριο;  

-Την κατεύθυνση της καλλιέργειας (οινοποιήσιμες, λευκές ή ερυθρές ποικιλίες, επιτραπέζιες πρώιμες ή όψιμες ποικιλίες  

-Να είναι συνιστώμενες και επιτρεπόμενες στην περιοχή εγκατάστασης  

-Τον βαθμό προσαρμοστικότητας των ντόπιων και ξένων ποικιλιών στις εδαφοκλιματικές συνθήκες της περιοχής  

Φύτευση-διαμόρφωση αμπελώνα 

Η φύτευση πραγματοποιείται τέλη Φεβρουαρίου- αρχές Μαρτίου. Προτιμάται το γραμμικό σχήμα καλλιέργειας με διάφορες παραλλαγές ανάλογα με την νομοθεσία, την ποικιλία και κυρίως τις εδαφοκλιματικές συνθήκες. Οι αποστάσεις φύτευσης είναι συνήθως 2-2,40 μ. μεταξύ των γραμμών και 1 μ. μεταξύ των πρέμνων.  

Άρδευση  

Με την επιλογή της γραμμικής φύτευσης, έμμεσα επιλέγεται και η άρδευση του αμπελώνα. Τα τρία (3) πρώτα χρόνια από την εγκατάσταση, η τακτική άρδευση του αμπελώνα κρίνεται ως απαραίτητη. Στη συνέχεια η συχνότητα της άρδευσης και η ποσότητα του νερού εξαρτάται από τις ανάγκες της ποικιλίας, την κατεύθυνση παραγωγής, την εποχή και το βλαστικό στάδιο της καλλιέργειας, τον τύπο εδάφους, το ετήσιο ύψος βροχής και την επιθυμητή ποιότητα του προϊόντος.  

Η εφαρμογή της άρδευσης πρέπει να είναι ορθολογική και κυρίως όχι υπερβολική, προκειμένου να αποφεύγονται κίνδυνοι προσβολής των πρέμνων από καταστροφικές ασθένειες που ευνοούνται από την εδαφική υγρασία αλλά και από σχισίματα των ραγών κατά την ωρίμανση. Τα τελευταία λειτουργούν ως πύλες εισόδου παθογόνων μυκήτων και βακτηρίων που προκαλούν καταστροφικές σήψεις των βοτρύων. Γενικά, οι απαιτήσεις του φυτού σε νερό διαφοροποιούνται στα διάφορα στάδια ανάπτυξης. Κατά την περίοδο ανάπτυξης των βλαστών αρχίζουν να αυξάνονται οι απαιτήσεις του φυτού σε νερό, φτάνοντας το μέγιστο στο στάδιο ανάπτυξης της ράγας. Οι απαιτήσεις αρχίζουν να μειώνονται από το στάδιο του γυαλίσματος μέχρι την ωρίμανση. Η υπερβολική άρδευση, εκτός του ότι μειώνει την αντοχή του φυτού στις ασθένειες, καθυστερεί την ωρίμανση και παράλληλα μειώνει ποιοτικά την παραγωγή.  

Λίπανση  

Οι απαιτήσεις της καλλιέργειας σε λίπανση καθορίζονται ανάλογα με τα αποτελέσματα της εδαφολογικής ανάλυσης ή/και φυλλοδιαγνωστικής, τις ιδιαίτερες απαιτήσεις της καλλιέργειας και την επιθυμητή ποιότητα του τελικού προϊόντος. Η υπερβολική λίπανση κυρίως με αζωτούχα λιπάσματα, προκαλεί ευαισθησία των φυτών σε καταστροφικές παρασιτικές ασθένειες. Η έλλειψη στοιχείων και ιχνοστοιχείων προκαλεί μη παρασιτικής φύσεως ασθένειες, οι οποίες οδηγούν συχνά σε σημαντική απώλεια της παραγωγής.  

Έλεγχος Ζιζανίων  

H ανάπτυξη των πρέμνων δέχεται τον ανταγωνισμό των ζιζανίων, ιδίως τα 3 πρώτα χρόνια από την εγκατάστασή τους. Για το λόγο αυτό, απαιτείται ο συνεχής έλεγχος της παρουσίας των ζιζανίων στον αμπελώνα. Ο έλεγχος αυτός επιτυγχάνεται με καλλιεργητικά και χημικά μέσα (ζιζανιοκτόνα). Στην περίπτωση νέων αμπελώνων, προτιμάται η εφαρμογή καλλιεργητικών μεθόδων, λόγω της δεδομένης ευαισθησίας των νεαρών πρέμνων στα ζιζανιοκτόνα. Όταν κατά την εφαρμογή τα πρέμνα βρίσκονται στη βλαστική περίοδο, δεν πρέπει να διαβρέχονται τα φύλλα με το ψεκαστικό υγρό. Από το τρίτο έτος της εγκατάστασης του αμπελώνα και μετά, μπορεί να χρησιμοποιούνται και διασυστηματικά ζιζανιοκτόνα. To πρέμνο παρότι έχει ένα εκτεταμένο ριζικό σύστημα, δέχεται μεγάλο ανταγωνισμό από τα ζιζάνια, όσον αφορά την εδαφική υγρασία, τα θρεπτικά συστατικά και το ηλιακό φως. Επίσης, τα ζιζάνια μειώνουν την κυκλοφορία του αέρα στο εσωτερικό του αμπελώνα και γενικά δημιουργούν ένα μικροκλίμα, που ευνοεί την ανάπτυξη ασθενειών αλλά και πληθυσμών εντομολογικών εχθρών. Τέλος, πολλά ζιζάνια αποτελούν ξενιστές εντομολογικών εχθρών και φυτοφάγων ακάρεων. 

Χειμερινό Κλάδεμα 

Συνιστάται να γίνεται αργά (τέλος Φεβρουαρίου-αρχές Μαρτίου). Πρέπει να διενεργείται πάντα με ξηρό καιρό και να αποφεύγονται οι μεγάλες και άσκοπες τομές. Τα πρέμνα με εμφανή συμπτώματα προσβολής σε κληματίδες, κεφαλές ή βραχίονες, συνιστάται να κλαδεύονται τελευταία. Τα κλαδευτικά εργαλεία πρέπει να απολυμαίνονται συχνά. Οι μεγάλες τομές συνιστάται να καλύπτονται άμεσα με μυκητοκτόνο πάστα. Αμέσως μετά το κλάδεμα, συνιστάται ψεκασμός των πρέμνων με εγκεκριμένο χαλκούχο σκεύασμα, καθώς και άμεση συλλογή και καύση του άνω των 2 ετών ξύλου (χοντρά κλαδέματα, κεφαλές, βραχίονες, κορμοί).  

Θερινά κλαδέματα (βλαστολόγημα, κορυφολόγημα, ξεφύλλισμα)  

Είναι επεμβάσεις αφαίρεσης νεαρής βλάστησης και φυλλώματος. Αρχίζουν με το βλαστολόγημα (Απρίλιο-Μάιο και πριν την άνθηση) και συνεχίζονται αναλόγως τους καλοκαιρινούς μήνες. Τα θερινά κλαδέματα είναι μεγάλης σημασίας, διότι με αυτά επιτυγχάνεται ισορροπία μεταξύ παραγωγής και βλάστησης και συμβάλλουν σημαντικά στη φυτοπροστασία. Με τα θερινά κλαδέματα, εκτός από ποιοτικότερη παραγωγή, επιτυγχάνεται καλύτερος αερισμός και φωτισμός της βλάστησης, με αποτέλεσμα την δημιουργία μικροκλίματος που δεν ευνοεί την ανάπτυξη και εξάπλωση ασθενειών και εχθρών της καλλιέργειας. Ειδικά το πρώτο βλαστολόγημα, είναι σημαντικό στην πρόληψη της πρώτης προσβολής του περονόσπορου στις ανθοταξίες και τα νεαρά φύλλα. Επίσης, περιορίζει την προσβολή της ασθένειας σε επόμενα βλαστικά στάδια. Επιπλέον, τα θερινά κλαδέματα συμβάλλουν στην καλύτερη και συνεπώς αποτελεσματικότερη εφαρμογή  των φυτοπροστατευτικών. 

 Πηγή: www.plantpro.gr  

Ασθένειες- Εχθροί  

Περονόσπορος  

Είναι η σπουδαιότερη ασθένεια του αμπελιού και προκαλείται από τον μύκητα Plasmopara viticola. Οι ζημιές από τον περονόσπορο αφορούν κυρίως την παραγωγή της τρέχουσας καλλιεργητικής περιόδου. Παρατηρούνται ανοιχτοπράσινες κυκλικές κηλίδες στην πάνω επιφάνεια των φύλλων που η όψη τους μοιάζει με κηλίδες από λάδι σε ύφασμα (‘’κηλίδες λαδιού’’). Με ευνοϊκό καιρό οι κηλίδες μεγαλώνουν γρήγορα, συνενώνονται και καλύπτουν μεγάλες επιφάνειες ή και ολόκληρο το φύλλο. Αν η ατμοσφαιρική υγρασία είναι υψηλή τότε όλα τα προσβεβλημένα φυτικά μέρη καλύπτονται από λευκή εξάνθηση, που είναι οι καρποφορίες του παθογόνου μύκητα. Στο φύλλο η εξάνθηση εμφανίζεται σε όλη την κάτω επιφάνεια των νεαρών κηλίδων.  

Το προσβεβλημένο μέρος του ελάσματος ξεραίνεται και τα φύλλα πέφτουν. Οι βλαστοί προσβάλλονται όταν είναι τρυφεροί και μόνο όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές. Οι προσβολές στις ράγες είναι επιμήκεις και έχουν χρώμα καστανό. Το παθογόνο διαχειμάζει με τα ωοσπόρια.  

Η καταπολέμηση του περονόσπορου βασίζεται αποκλειστικά στην εφαρμογή προληπτικών ψεκασμών με μυκητοκτόνα. Τα πιο συνηθισμένα μυκητοκτόνα που χρησιμοποιούνται στην καταπολέμηση του περονόσπορου είναι τα χαλκούχα, τα διθειοκαρβαμιδικά και πολλά ακόμη διασυστηματικά.  

Ωίδιο  

Υπάρχει σε όλες τις περιοχές που καλλιεργείται το αμπέλι και αν δεν γίνει επιμελημένη καταπολέμηση μπορεί να προκαλέσει ολική ποσοτική ή ποιοτική καταστροφή της παραγωγής. Η ασθένεια προκαλείται από τον μύκητα  Uncinula necator της οικογένειας Erysiphaceae. Στα νεαρά φύλλα, νωρίς την άνοιξη, παρατηρούνται μικρές κιτρινοπράσινες κηλίδες με ασαφές περιθώριο. Οι κηλίδες στην πάνω επιφάνεια του φύλλου καλύπτονται με λευκή αλευρώδη εξάνθηση, που δεν είναι παρά το μυκήλιο του μύκητα. Η εξάνθηση εξαπλώνεται γρήγορα και μπορεί να καλύψει μεγάλες επιφάνειες του φύλλου, ενώ τα πολύ προσβεβλημένα φύλλα παραμορφώνονται. Καστανές κηλίδες εμφανίζονται στους πράσινους βλαστούς. Η προσβολή στα άνθη πιθανόν να οδηγήσει σε αντίστοιχη ξήρανση. Τα σταφύλια προσβάλλονται μέχρι το γυάλισμα, αλλά το πιο ευαίσθητο στάδιο είναι αμέσως μετά το δέσιμο. Συνθήκες έντονης ξηρασίας βοηθούν στην εξάπλωση της ασθένειας. Τα θειαφίσματα βοηθούν στην καταπολέμηση του ωιδίου.  

Βοτρύτης της αμπέλου  

Το παθογόνο αίτιο αυτής της ασθένειας είναι ο μύκητας Botrytis cinerea. Με συνθήκες υγρές, την άνοιξη παρατηρούνται κυκλικές ή ακανόνιστες κηλίδες, συνήθως στην περιφέρεια του ελάσματος των φύλλων, που γρήγορα ξηραίνονται και παίρνουν καστανό χρώμα. Στην συνέχεια μπορεί να σημειωθεί προσβολή στην κορυφή των νεαρών βλαστών. Κατά την περίοδο της άνθησης παρατηρείται νέκρωση σε τμήματα των ταξιανθιών ή σε ολόκληρες τις ταξιανθίες. Το συνηθέστερο είναι η προσβολή και η καταστροφή των ώριμων σταφυλιών. Όταν ο καιρός είναι υγρός οι ρώγες καλύπτονται από γκρίζα μούχλα που είναι οι καρποφορίες του μύκητα. Στις προσβεβλημένες ράγες αποκολλάται εύκολα η επιδερμίδα.  

Καλός αερισμός των σταφυλιών, μέτρια ανάπτυξη των φυτών (όχι χρήση αζωτούχων λιπασμάτων) και αποφυγή πληγών στις ράγες είτε από χαλάζι είτε από εχθρούς ή ασθένειες αποτελούν μέτρα αποφυγής της μόλυνσης. Χημικές επεμβάσεις συστήνονται να γίνονται στο τέλος της άνθησης, στο κλείσιμο του σταφυλιού, στην αλλαγή του χρώματος και 2-3 εβδομάδες πριν τον τρύγο. Ειδικά διασυστηματικά βοτρυδιοκτόνα συστήνονται να γίνονται προληπτικά ανεξαρτήτου καιρού.  

Βακτηριακή νέκρωση (Xylophilus ampelinus)  

Πρόκειται για αδροβακτηρίωση. Προκαλεί ξηράνσεις οφθαλμών και βραχιόνων, με αποτέλεσμα την σταδιακή εξασθένηση των πρέμνων και την έξοδό τους από την παραγωγή. Τα συμπτώματα της ασθένειας είναι ορατά με την έναρξη της βλάστησης. Συνήθως η προσβολή εντοπίζεται προς την μια πλευρά του πρέμνου. Ευπαθείς στις μολύνσεις είναι οι τρυφερές κληματίδες μήκους μέχρι 10 εκ. Η μετάδοση της ασθένειας ευνοείται από βροχερό καιρό και σε μεγάλο θερμοκρασιακό εύρος (0-30 βαθμοί κελσίου).  

Μολυσματικός εκφυλισμός  

Είναι η γνωστότερη ίωση του αμπελιού. Προκαλεί μείωση της ποσότητας και υποβάθμιση της ποιότητας της παραγωγής καθώς και μείωση της αντοχής των φυτών στις αντίξοες συνθήκες του περιβάλλοντος. Η ασθένεια προκαλείται από τον ιό Grapevine Fanleaf Virus (GFLV) που ανήκει στην ομάδα των Nepovirus. Δύο νηματώδεις οι Xiphinema Index και Xiphinema italiae έχει αποδειχθεί ότι μπορούν να μεταδώσουν τον παθογόνο ιό του. Στα εδάφη που πρόκειται να γίνει αναμπέλωση πρέπει να γίνει καταπολέμηση των νηματωδών πριν την φύτευση.  

Οι μορφές που συναντάμε είναι:  

Ριποειδές φύλλο: τα φύλλα είναι μικρά, έχουν έντονες εγκολπώσεις, είναι ασύμμετρα, έχουν ακανόνιστη διάταξη νεύρων και αιχμηρά άκρα. Τα σταφύλια είναι μικρότερα και λιγότερα, δεν δένουν κανονικά και παρουσιάζουν έντονη ανισοραγία.  

Περινεύριος μεταχρωματισμός: περί τα μέσα του καλοκαιριού σε λίγα φύλλα παρατηρείται κίτρινος μεταχρωματισμός στα κεντρικά νεύρα.  

Κίτρινο μωσαϊκό: Χαρακτηρίζεται από έντονο κίτρινο μεταχρωματισμό την άνοιξη που δυνατόν να περιορίζεται σε μερικές σκόρπιες ακανόνιστες κηλίδες στα φύλλα ή να καλύπτει ολόκληρη την κόμη λίγων ή περισσοτέρων πρέμνων οπότε η προσβολή φαίνεται από μακριά. Τα φύλλα και οι βλαστοί δεν είναι έντονα παραμορφωμένα αλλά η παραγωγή είναι μειωμένη. 

Φόμοψη  

Προκαλείται από τον μύκητα  Phomopsis viticola. Στις αρχές της βλαστικής περιόδου, στα φύλλα της βάσης των νέων βλαστών παρατηρούνται πολύ μικρές λευκοκίτρινες κηλίδες. Σύντομα στα νεύρα και στους μίσχους των φύλλων παρατηρούνται μικρά μαύρα στίγματα που με τον καιρό μεγαλώνουν και στο τέλος της άνοιξης παρατηρούνται καστανόμαυρες κηλίδες. Στα σταφύλια παρατηρούνται μεγάλες κηλίδες στον ποδίσκο και στις ράχες των σταφυλιών. Η φόμοψη σχηματίζει μικρά μαύρα πυκνίδια που περιέχουν μονοκύτταρα σπόρια. Το παθογόνο διατηρείται με την μορφή μυκηλίου ή πυκνιδίων στις κληματίδες, στους βραχίονες, στους μίσχους των φύλλων και τους ποδίσκους των σταφυλιών. Οι προσβολές γίνονται κατά το στάδιο της έκπτυξης των βλαστών όπου υπάρχει βροχή και κατάλληλη θερμοκρασία. Κατά το χειμερινό κλάδεμα θα πρέπει να γίνεται επιμελημένη αφαίρεση των προσβεβλημένων κληματίδων.  

Ευτυπίωση (Eutypa lata) –Ίσκα (Fomitiporia mediterannea) 

Πρόκειται για μυκητολογικές ασθένειες που προσβάλλουν το ξύλο του αμπελιού. Αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της αμπελοκαλλιέργειας, διότι ζημιώνουν σοβαρά την παραγωγή και καταστρέφουν σταδιακά το φυτικό κεφάλαιο. Συχνά, οι ασθένειες αυτές συνυπάρχουν και δρουν ταυτόχρονα. Προκαλούν νέκρωση των αγγείων του ξύλου, με αποτέλεσμα την ξήρανση βραχιόνων, κεφαλών και πρέμνων. Δεδομένου ότι δεν υπάρχουν εγκεκριμένα μυκητοκτόνα για την καταπολέμηση αυτών των ασθενειών, συνιστάται η επιμελής εφαρμογή των παρακάτω προληπτικών πρακτικών, προκειμένου να παρεμποδιστεί η μετάδοσή τους:  

  1. Το κλάδεμα να γίνεται όσο το δυνατόν πιο καθυστερημένα (αργά το χειμώνα ή νωρίς την άνοιξη) και οπωσδήποτε με ξηρό καιρό, ώστε να ελαχιστοποιείται ο κίνδυνος μόλυνσης των τομών κλαδέματος από μύκητες του ξύλου.  
  1. Τα πρέμνα με εμφανή συμπτώματα προσβολής να κλαδεύονται τελευταία.  
  1. Να αποφεύγονται οι μεγάλες τομές κλαδέματος, διότι αυξάνονται οι πιθανότητες μόλυνσης των πρέμνων.  
  1. Τα προσβεβλημένα φυτικά μέρη (κεφαλές, βραχίονες) να απομακρύνονται άμεσα από τον αμπελώνα και να καίγονται.  
  1. Τα εργαλεία κλαδέματος πρέπει να απολυμαίνονται συχνά με εμβάπτιση σε καθαρό οινόπνευμα ή σε διάλυμα χλωρίνης 10%  
  1. Αμέσως μετά το κλάδεμα και για την προστασία των τομών κλαδέματος, συνιστάται ψεκασμός των πρέμνων με ένα κατάλληλο και εγκεκριμένο για την καλλιέργεια χαλκούχο σκεύασμα.  
  1. Το πολλαπλασιαστικό υλικό πρέπει να είναι υγιές και απαλλαγμένο από λανθάνουσα προσβολή. 

Ευδέμιδα (Lobesia botrana)  

Είναι ο σημαντικότερος εντομολογικός εχθρός της αμπέλου. Οι ζημιές γίνονται από τις προνύμφες, σκουλήκι των σταφυλιών. Προσβάλλει όλες τις ποικιλίες και προξενεί σοβαρές ποσοτικές και ποιοτικές ζημιές καθώς και πληγές στα σταφύλια που αποτελούν την είσοδο για δευτερογενείς προσβολές όπως βοτρύτη. Το τέλειο έντομο είναι μια μικρή καφετιά πεταλούδα, η οποία ζει 10-12 μέρες και γεννά 50-80 αυγά πάνω στα σταφύλια. Πετάει το απόγευμα κανονικά και σε μικρές αποστάσεις. Την ημέρα κρύβεται μέσα στο φύλλωμα. Ο βιολογικός κύκλος του εντόμου εξαρτάται από το κλίμα της περιοχής που ζει και ιδιαίτερα από την θερμοκρασία και υγρασία, 22-28 βαθμούς κελσίου και 40-70% υγρασία ευνοούν την εξέλιξή του. 

Έντομα των διογκωμένων ματιών και της νεαρής βλάστησης  

Σκουλήκι των ματιών (Theresimina ampelophaga)-Πυραλίδα της αμπέλου (Sparganothis pilleriana)  

Oι προνύμφες αυτών των λεπιδόπτερων αρχίζουν να τρέφονται με τα διογκωμένα μάτια και η δραστηριότητά τους μπορεί να επεκτείνεται και αργότερα στην νεαρή βλάστηση. Σε χρονιές μεγάλων πληθυσμών η καταστροφή των οφθαλμών και συνεπώς της παραγωγής μπορεί να είναι σημαντική.  

Καταπολέμηση: Συνιστάται ο συχνός έλεγχος των πρέμνων και συγκεκριμένα των κεφαλών για την ύπαρξη φαγωμένων οφθαλμών, καθώς και για την παρουσία προνυμφών. Συνιστάται η εφαρμογή ενός εγκεκριμένου εντομοκτόνου, μόνο σε περίπτωση διαπιστωμένης προσβολής και ύπαρξης προνυμφών. Επειδή η προσβολή στον αμπελώνα έχει συχνά τοπικό χαρακτήρα, συνιστάται ο ψεκασμός μόνο των προσβεβλημένων πρέμνων και των γειτονικών προς αυτά. 

Θρίπες (Thripidae) 

Εμφάνιση θριπών μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ζημιές στην νεαρή και ταχύτατα αναπτυσσόμενη βλάστηση, όπως ισχυρή παραμόρφωση βλαστών και φύλλων, καθώς και καθήλωση ανάπτυξης των αναπτυσσόμενων οφθαλμών. Συνιστάται οι αμπελουργοί να επισκοπούν τους αμπελώνες για τυχόν παρουσία θριπών στην εκπτυσσόμενη βλάστηση. Στην περίπτωση που το προηγούμενο έτος έχει παρατηρηθεί προσβολή από τα έντομα, τότε η επισκόπηση είναι αναγκαία. Αυτή συνίσταται σε ελαφρά και προσεκτικά τινάγματα των νεαρών βλαστών πάνω από μια κόλλα λευκό χαρτί. Η επισκόπηση καλό είναι να γίνεται σε δροσερές μέρες, με τυχαία επιλογή βλαστών και από όλη την έκταση του αμπελώνα.  

Καλλιεργητικό μέτρο που βοηθά σημαντικά στην αντιμετώπιση των θρίπων είναι η επιμελής καταστροφή της άγριας βλάστησης μέσα και γύρω από τους αμπελώνες. Στην περίπτωση που διαπιστωθεί η παρουσία πληθυσμού θριπών, συνιστάται άμεσα επέμβαση με ένα κατάλληλο και εγκεκριμένο εντομοκτόνο και κατά προτίμηση περισσότερο εκλεκτικό και φιλικό προς το περιβάλλον.  

Οι θρίπες έχουν μεγάλο κύκλο ξενιστών, πολλοί από τους οποίους είναι ζιζάνια. Έχουν πολλούς φυσικούς εχθρούς (κυρίως αρπακτικά), οι οποίοι συμβάλλουν σημαντικά στην καταπολέμηση τους και των οποίων η παρουσία πρέπει να διασφαλιστεί, με την αποφυγή χρήσης ευρέως φάσματος εντομοκτόνων.   

Πηγές : www.agroepirus.gr www.minagric.gr  

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ  

Η Βιολογική Γεωργία αποτελεί μια ασφαλή μέθοδο παραγωγής τροφίμων που ανταποκρίνεται στις ανησυχίες του καταναλωτή και είναι υπεύθυνη για την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης και προστασίας του περιβάλλοντος και των ζώων τόσο σε τοπικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο.  

Οι στόχοι της Βιολογικής Γεωργίας είναι :  

  • Παραγωγή προϊόντων και τροφίμων υψηλής διατροφικής αξίας, ασφαλή για τον καταναλωτή χωρίς υπολείμματα φυτοφαρμάκων, αντιβιοτικών και χημικών λιπασμάτων.  
  • Προστασία του περιβάλλοντος (προστασία του εδάφους και του υδροφόρου ορίζοντα, αειφορική διαχείριση φυσικών πόρων, εξασφάλιση της βιοποικιλότητας)  
  • Μη χρήση γενετικά τροποποιημένων οργανισμών (ΓΤΟ) ή/και προϊόντων που παράγονται από αυτούς 
  • Προστασία της υγείας των αγροτών από την έκθεσή τους σε βλαβερές χημικές ουσίες 
  • Η φυσική διαβίωση των ζώων και η εξασφάλιση της ευζωίας τους 
  • Χρήση ζωοτροφών που έχουν παραχθεί με βιολογικό τρόπο και χωρίς την χρήση γενετικά τροποποιημένων οργανισμών (ΓΤΟ) ή/και προϊόντων που παράγονται από αυτούς 

ΕΘΝΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ  

ΚΥΑ αριθμ. 1978/157498/28.06.2019 (ΦΕΚ Β’2710/02.07.2019) ‘’Αγορές Παραγωγών Βιολογικών Προϊόντων’’  

ΥΑ αριθμ. 2543/103240/03.07.2017 (ΦΕΚ Β’3529/09.10.2017) ‘’Καθορισμός των αναγκαίων συμπληρωματικών μέτρων για την εφαρμογή των διατάξεων του Κανονισμού (ΕΚ) αριθμ. 834/2007 του Συμβουλίου και των Κανονισμών 889/2008 και 1235/2008 της Επιτροπής σχετικά με τον βιολογικό τρόπο παραγωγής, την επισήμανση και τον έλεγχο των βιολογικών προϊόντων φυτικής, ζωικής παραγωγής και υδατοκαλλιέργειας, καθώς και τους όρους εισαγωγής βιολογικών προϊόντων από τρίτες χώρες’’  

ΥΑ αριθμ. 2289/161795/19.12.2014 (ΦΕΚ Β’3464/23.12.2014) ‘’Συμπληρωματικά μέτρα εφαρμογής του άρθρου 92β του Κανονισμού (ΕΚ) 889/2008 της Επιτροπής, όσον αφορά την δημοσίευση πληροφοριών των επιχειρήσεων που είναι ενταγμένες στο σύστημα ελέγχου του Κανονισμού (ΕΚ) 834/2007 του Συμβουλίου’’  

Εγκύκλιος αριθμ. 1973/138399/12.11.2013 Εισαγωγή προϊόντων βιολογικής προέλευσης από Τρίτες Χώρες.  

ΥΑ αριθμ. 563/34310/22.03.2012 ‘’Τροποποίηση της Υπουργικής Απόφασης αριθμ. 350888/01.12.2008 (ΦΕΚ 2520 Β’) Έγκριση του φορέα με την επωνυμία ‘’ΝΑΟΥΜ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ-ΚΟΥΝΤΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ο.Ε.’’ ως Οργανισμού Ελέγχου και Πιστοποίησης προϊόντων βιολογικής γεωργίας όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει, για επέκταση του πεδίου δραστηριότητας του Φορέα στα ζώα υδατοκαλλιέργειας και στα φύκια’’ (Β’1129)  

ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ  

α/α ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ 
1 AGROMINERAL AMINONATURE 
2 AGROMINERAL AXEKELP HUMIC 
3 ANTHESIS AMINOMAX 
4 BASF AMALGEROL ESSENCE 
5 BIOPROTECIA FERTIPLUS 4-3-3-65 OM 
6 COMPO EXPERT HELLAS TerraPlus Natura K 
7 COMPO EXPERT HELLAS TerraPlus Natura N 
8 COMPO EXPERT HELLAS TerraPlus Natura NP 
9 GEMMA ECO-MIX 1 
10 GEMMA ΟΡΓΑΝΙΚΟ ΛΙΠΑΣΜΑ ΓΙΑ ΚΛΗΜΑΤΑ 
11 GEMMA ΟΡΓΑΝΙΚΟ ΛΙΠΑΣΜΑ ΓΙΑ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΕΣ ΚΑΙ ΑΝΘΗ 
12 GEOGREEN MARATHON Dalcon 
13 GREEN CO ITALPOLLINA 
14 GREEN CO Trainer 
15 HUMOFERT  Animal 
16 HUMOFERT Biofertin-S 
17 HUMOFERT BIOARM  
18 HUMOFERT BIOFERTIN 7-7-11 
19 HUMOFERT ECO PLANT FOOD 4-11-5 
20 INTEREXPO NUTRI K-30 
21 INTEREXPO  SUPERBIA 
22 ΑΓΡΟΧΗΜΙΚΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ AMINOSPRINT 
23 ΑΓΡΟΧΗΜΙΚΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ FERTIDUNG 
24 ΑΓΡΟΧΗΜΙΚΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ NUTRICORN MEDIUM 
25 ΑΓΡΟΧΗΜΙΚΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ VIGORAMIN FERRO 
26 ΑΓΡΟΧΗΜΙΚΑ ΚΡΗΤΗΣ Suelo Alga Liquid 
27 ΑΓΡΟΧΗΜΙΚΑ ΚΡΗΤΗΣ Suelo Amin 
28 ΒΙΟΣΤΕΡΕΑ Α.Ε Italpolina Biosolids 4-4-4 
29 ΒΙΟΣΤΕΡΕΑ Α.Ε Dix Biosolids 
30 ΒΙΟΣΤΕΡΕΑ Α.Ε Phenix 
31 ΒΙΟΣΤΕΡΕΑ Α.Ε Vulcano 
32 ΓΕΩΒΕΤ ΕΛΛΑΣ ΑΕΒΕ BIO Fe 
33 ΓΕΩΒΕΤ ΕΛΛΑΣ ΑΕΒΕ BIOMIX-FYT 
34 ΓΕΩΒΕΤ ΕΛΛΑΣ ΑΕΒΕ BIO-FTERY 
35 ΓΕΩΛΙΧ ΕΠΕ LABIN EKO K 

ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΑ  

α/α ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 
1 ALPHA BIOPESTICIDES FLIPPER Εντομοκτόνο-ακαρεοκτόνο 
2 ANTHESIS Ε.Π.Ε. TEC-BOM Εντομοκτόνο 
3 ANTHESIS Ε.Π.Ε. Vitisan Μυκητοκτόνο 
4 ANTHESIS Ε.Π.Ε. Curatio 38 DC Μυκητοκτόνο 
5 BASF Ελλάς ΑΕΒΕ SERIFEL Μυκητοκτόνο 
6 SEDQ CERATIPACK Εντομοκτόνο-παγίδα προσέλκυσης και θανάτωσης 
7 SEDQ LOBETEC Εντομοελκυστικό-φερομόνη σύγχυσης εντόμων 
8 SEDQ TUTATEC Εντομοελκυστικό 
9 SEDQ FLYPACK-DACUS Εντομοκτόνο-παγίδα 

Πηγές : www.minagric.gr